Showing posts with label Mizo. Show all posts
Showing posts with label Mizo. Show all posts

Tuesday, 23 July 2019

MIZO G.K (cp from whatsApp)

1.Mizoten thlai kan ching a ,chuta a  rah hmasa ber chu eng nge a hming kan vuah ?
Ans : A KHAWTHLIR

2.Mawmrang kham huai lalpa hming sawi rawh?
Ans : SAHMULA

3.Kan Pi leh Pu ten  Sum hmuna arpui a inbual hian eng nge lo thleng tura an sawi kha?
Ans : HAUSAKNA, MALSAWMNA LO THLENG TURAH AN NGAI

4.Sazu meidawh awmzia han sawifiah teh?
Ans : MIPA IN A NUPUI FANAUTE KALSAN A, HMEICHHE DANG A NEIHSAN HI

5.Tuha kuai rual hmeichhiate hi kum eng zah bawr vel nge an nih?
Ans : KUM 14 -17 VEL

6.Nupui pasal inneih dawna "Karka lak zau " tih hi a awmzia han sawi teh?
Ans : HMEICHHE PASAL NEI TURIN MAN EITUR AN RUAT TAM VAK ṬHIN HI

7.Hla thua "Awksaral Pa " tih awmzia hrilhfiah rawh?
Ans : PASALṬHA A NI MAI

8.Ṭawng upa-a "Chawngphul sih sawm ang' awmzia sawi rawh?
Ans : ṬAWNG DUH LEH PHULHLUT ṬHIN MI

9.Mizopa in an ṭhiah a ,an ṭhiah hnuhnun ber eng nge ni?
Ans : SUT BAN AN  ṬHIAT HNUHNUNG BER

10.Raicheha thi an phum dawnin, a thlanah eng nge an phum tel ve ?
Ans : HREIPUI

Thursday, 11 January 2018

MISSIONARY THLEN CHAMPHA PHAK

MISSIONARY THLEN CHAMPHA PHAK

Pu Buanga leh Sap upa kha rawn kal lo se chuan tuna ka thu post pawh hi kan hrethiam kher awm lo ve. Mizote tan hian an va hlu tak em. An thlen champha phak pualin chibai ka buk a che u.

January ni 11, 1894 kha Mizote tana ni pawimawh leh chhinchhiahtlak, ni special bik a ni reng tawh ang.

Missionary day a lo thlen hian kan rilruah chanchin ṭhain hmun zau zawk lo chang mawlh rawh se.

Missionary day hi March ni 15-ah pawh kan lawm leh dawn a, a va lawmawm leh dawn em! History hi tihdanglam theih a ni ngai lo va, history kan lo ziah ṭhin dan emaw, kan hriat dan emaw erawh hi chu a inang lo viau thei.

Kan ṭhiante zingah pawh history tuipui tak tak, zir bing mi leh chik mi an kat ta nuk mai. Vangchhia a thil awm dan te, Fiara Tui chungchang te, tu tu emaw thlan awmna chungchangah te leh thil dang tam takah inhnialna a lo awm tawh ṭhin a, a dik ber finfiah hi a zir bing mite hnapui ber pakhat a nih ka ring. Anni zarah kan hriat ṭhin dan tam tak, lo dik tawk chiah lo kan hre ta fo mai a. A lawmawm em em a ni. "Kan naupan lai pawhin an ti," "Ka pu sawi dan chuan," tih vel ringawt hi zirna huangah chuan innghah nan a tawk zo lo fo va, lo sahuai thing vawn bur tum tlat loh tur.

"Rev. William Williams khan Mizo-te zingah chanchinṭha a hril ngei a, Mizorama chanchinṭha thlentu a ni" tiin a finfiahna thuziak nen Presbyterian Kohhran chuan March ni 15 hi Chanchinṭha thlen (hmasak ber) ni-ah kan pawm ta a. Baptist unaute pawhin Rev. William Williams-a chanchinṭha hril hi a dik lo ve an tih ka ring lem lo.

Tichuan, Presbyterian Kohhran chuan Pu Buanga leh Sap Upa rawn thlen ni hi ngaihhlu tak chungin kan serh ta lo zawk a, Zosaphluia thlen niah Kohhran Program kan siam ta thung.

Zosaphluia mei si them chu Pu Buanga leh Sap Upa te'n chhem nungin tun dinhmun hi kan lo thleng ta, lawm mai tur kan lo ni e.

Friday, 8 December 2017

FAM LALZOVA

Fam Lalzova

Vawiin hi hla phuah thiam, Lalzova thih cham a lo ni leh ta reng mai. A chanchin tlem tlem ka lakkhawm hi tarlang teg ang.

Lalzova (1924-1945) hi kum 1924, pawltlâk thla (December) ni 2 khan a piang a, kum 21 mi chauh niin December ni 8, kum 1945 khan a boral a ni. Kum 21 chhung chauh khawvelah awm mah se, hla 50 vel zet a phuah hman a, heng a hlate hian Mizoram dung leh vang a fang hneh hle a ni.

Lalzova hian rimawi a ngaina hle a, Spanish guiter, Hawaii guitar, violin, ukelele-te hi a tum thiam hle a ni.  Amah hi mi lungleng mi a nih zia a hla tam tak atangin kan hmu thei a, a hunin atawn fuh phei chuan hla phuah a awlsam hle niin an sawi.

Kum 1960 hma lam kha chuan Zoram tluanah tlangvalte’n se dar tia zet tingtang awrhin, zan thla engah mimal leh a huhovin a hla te hi an sa uar hle thin niin an sawi. Zan thla engah nulaten luhkapuiah la an kai a; an bulah an inleng tlangval-ten Lalzova hla an han thlawh meuh chuan a hre pha nu leh pate’n an vanglai ni dawn kirin mutmu an tuah hlei thei lo a ni ber e, anti thin!

Indopui II-na lo chhuah khan Pawl nga a zo hman chiah a. Lalzova hian hla phuah mai bakah, lemziah leh thil lem siam lam a thiam em em bawk a, hetih laia SDO, Wiscott chuan Aizawl-ah a hruai phei a. Aizawl atang chuan C.Thuamluaia’n lehkha zir turin Calcutta-ah a hruai a. Sikul luhna tur anhriat lawk loh avang leh a lunglen em avangin Mizoramah a lo chuang chhuak leh a. Lehkha zir chu a bansan ta a ni.

Kum 1943-1945 chhungin hla 48 vela phuah niin sawi a ni a. Sakhaw lam hla 3 leh hla lenglawng 5-te bak a hlate chu love song, lengzem kan tih te a ni thung.

Kum 1945 December 2-a a piancham vawi 21 na a lawm hnu December ni 8, 1945-ah khawsikpui avangin a boral a. Hla phuah thiam leh lungleng hmingthanga sawi a nih avangin, a chanchin ziahna leh kohnan 'Fam Lalzova' tih a ni thin. A chanchin hi a ngaihnawm em em a, sawi kilh kelh ka tum hran lo, chhiar tur a awm nualin ka hria. Heti ang lama tui te tan chuan! Heti chin hi a chanchin tlangpui kan lakkhawm theih nise a tha ang.

Cp

Thursday, 5 October 2017

HLA KUNGPUI LUAHTUTE CHANCHIN

http://googleweblight.com/i?u=http://nunkhua.weebly.com/hlakungpui-luahtute.html&grqid=NIOMs85H&hl=en-IN

Friday, 18 August 2017

MIZO MILARTE HMING TAK cp from whatsApp

MIZO MILARTE HMING TAK

1. Awithangpa: - Ahming tak chu Hmarlutvunga (Hla phuah thiam hmingthang.)

2. Burkhawnipa: - A hming tak Khawtindala (Tualchhunga huaisen leh pasaltha chanchin ngah tak a ni.)

3. Bengkhuaia: - A hming tak Lalsahulha (Rolura thlah Siallam Lal,).

4. Ch.Pasena: - A hming tak Chawngnghilhlova (Kohhran School enkawltu pawimawh lehzirlaibu ziaktu, Mizo zinga London-a zir hmasa ber. Ch. Pasena tih chu, Chawngnghilhlova Pasena tihna a ni. Pasena tih chu koh fiamna a put hlen tak a ni.)

5. CZ Huala: - A hming tak Saikhama (Hla phuah thiam CZ Huala tih hi Chhakchhuak Zawnghuala tihna a ni).

6. Damhauhva: - A hming tak Lallianchhunga (Khawbung khaw hla phuah thiam).

7. DK Kawnga: - A hming tak Hranghnuka (School hotu hmasa, a larna hming DK Kawnga tih hi Denga Khiangte, Kawnga tihna a ni)

8. Dr. Pika: - A hming tak Suakphunga (Mizo Doctor hmasa)

9. Dr. Saptea :- A hming tak Sapphunga(Mizo Doctor hmasa Pu Lalkhama IAS (R) puzawn).

10. Lalkherha: - A hming tak Chhunphunga (Biate khua Pathian thu hriltu hming thang).

11. Lalmama :- Ahming tak Lalhmingthanga (Hla phuah thiam, Serkawn Headmaster hmingthang tak chu).

12. Leta :- A hming tak Raldoleta (Matric pass hmasa ber1910).

13. Muka:- A hming tak Lallianthanga (Tirhkoh Muka tih huai huai)

14. Nuteii:- A hming tak Varhlunchhungi (TirhkohMuka nupui, Mizo hmeichhe zinga Matric pass hmasa ber).

15. Patea: - A hming tak Zaliana (Hla phuah thiam, ‘Khawbung Patea’ tih a ni thin).

16. PS Chongthu:- Ahming tak Pahlira (Mizo rimawi tum thiam hmasa leh hla phuah thiam PS Chongthu tih chu Pahlira Sena Chongthu tihna a ni.)

17. PS Dahrawka:- A hming tak Kaphnuna (Mizo ran doctor hmasa ber leh lehkhabu ziaktu,a hming bula PS tih hi Pawisa sem tih na ani)

18. Rev. Chuautera :- Ahming tak Chuaukunga (Mizoram Baptist Kohhran Pastor hming thang, “Kristian Vanram kawng zawh Thu” lehkhabu hmingthang lettu).

19. Rev. PD Sena:- A hming tak Pangdailova (A pu in tumpang sial a kah theih avangin an in tumpangin a rial lo e tiin a hmingah an chawi a. A hming bula PD tih lai hi Pangdailova tihna a nia, ‘Sena’ erawh an koh duatna hming.)

20. Rev. Liangkhaia:- Ahming tak Hranchina (A tet laia an thawina saserh lianga an khai avanga a larpui hming hi pu a ni).

21. Rev. Fehtea :- A hming tak Kawlhnuna (Pahmei fa upa a ni a, apa'n a fehpui tirha a la tet em avanga fehtea tih tak a ni).

22. Sub. Hmuia: - A hming tak Rochhingpuia (Mizo Subedar kai hmasa pawl, tuna ‘Chawnpui Veng’ tih hi ‘Hmuia Veng’tih ani thin).

23. SR Vala:- A hming tak Selkhuma (Mizo IAS lar tak a ni. SR Vala tih hi Selkhuma Ralte,Vala tihna a ni).

24. Siampuii Sailo:- A hming tak Lalthansiami (Mizo hmeichhe zaithiam chuai thei lo).

25. Taitesena:- A hming tak Ralthatchhunga (Chhim leh hmara pasaltha hmingthang mitin hriat).

26. Telela: - A hming tak Darchhingpuia (Mizoramin Assam Legislative Council- a aiawh (member) neih anphut avanga Jail tang panga zinga pakhat Mizo Politics avanga tang hmasa ber an ni.)

27. Vanapa:- A hming tak Chawngzachhinga/ thangzachhinga (Chawngthu Vanchiau hnam a ni. A fapa hmingah pawh ‘Vanchiauva’ a sak avanga ‘Vanapa’ tih a ni. A hming satuin Chawngthu hnam zawng zawng kha chhing turin tiin Chawngzachhinga a sa a. Mahse a lo puitlin chuan Chawngthu hnamchang a chhing lo e, hnam dang zawng zawng pawh a chhing e,tiin Thangzachhinga an ti huai huai a. Chu chuan a lai-ah hming a chhilh tak hial avangin mi tinin ‘Thangzachhinga’ tiin anhre lar ta zawk a ni).

28. Zikpuii pa - A hming tak chu KC Lalvunga (Mizo zinga IFS Indian Foreign Service hmasa ber leh thu leh hlaa mi ril, Writerof the Century a ni. A hming bula KC tih hi Khiangte Chawngthu tihna a ni.

Saturday, 29 July 2017

LALNU ROPUILIANI THLAN - B. Lalrinliana

LALNU ROPUILIANI THLAN KHAWIAH NGE?
-B.Lalrinliana

Lalnu Ropuiliani thlan awmna hi zawn çhhuah a, haichhuah nise tiin Hnahthial Group YMA Conference chuan kun 1996 khan a rel a. Chumi chhuichiang tur chuansub-committee dinin, hma lak nghal a ni.

Kan hriat theuh angin Ropuiliani an man hnu kum 1894 atang kha chuan an lalna khua Denlung chu an mipuiten Ralvawnga an pemsan tak avangin khawram a ni ta mai a, Saihnuna lal hma kum 1919 thleng khan khawram a ni.A bul tan nana ka’n sawi duh chu a hma chuan Denlung leh Ralvawng hi Hnahthial Group YMA huam chhung ami ve vean ni. Group committee pawh hian a khawi zawk pawh hi Ropuiliani thlan awmna nise, pawi tihna tur a awm lo. Kan tum ber chu Chhimlam Lal huaisen leh lar thlan zawn chhuah a ni.

Tichuan sub-committee chuan Denlung leh Ralvawng tlawh ve vein, thil hre deuh leh upa la damte kawmkual bakah, lehkha bu hrang hrang atangin Ropuiliani chanchin leh thlan hmun chu chhui a ni ta a. A lo rei deuh a thlan hmun inchuh ang deuh lek leka a kal ta hi a pawi a,chumi khami chuan chuti chuan a sawi tih lam kan sawilang lo ang a, lehkhabu ziak hma leh hnu hian upa kan kawm ngeite thusawi pawh a danglam leh tak nual avangin, Ropuiliani te History atanga thil chiang kan hmuhte i lo tarlang mai ang:

Lalnu Ropuiliani hi Chittagong atang khan ruhro ni lovin, ruang ngeia hawn a ni:
Lalnu Ropuiliani Chittagong jail-a a thih khan, Jail superintendant chuan Lunglei Bawrhsap hnenah report a rawn pe a Lunglei Bawrhsap chuan a lehkha chhanna ah ti hian a ziak;
“G.Lala interpreter & 10 Lushai are going to Chittagong to fetch Ropuiliani’s bones… * Heta bones a hman hi Pi Lalsangzuali Sailo khan ‘Ruhte’ tih nan a hmang a, chuvang chuan Ropuiliani kha ruhro-a rawn hawnchhoh angin a ngai ta mai niin a lang. Mahse Dictionary tam berahhian Bones hi plural-a hmang lovin singular noun-ah a hmang deuh zel. New World Dictionary of the American language,The New Oxford Illustrated Dictionary, Fank & Wagnallis New Encyclopedia te, Chamber Dictionary te chuan ‘Bones’ tih hi ruhrel chauh sawi nana hmang lovin taksa damlai leh thi, leh tawih mek sawi nan a hmang a. JF Dictionary chuan “Ruang’ tiin a dah.Tin, Shakespear-a thuziakah khian ‘fetch” a hman khi mi pakhat ruhro tlahrang nuai emaw, a khawma awm emaw la tur an nih chuan ‘collect’ a hman a rinawm.

Fetch a hman avang khian a thil laktir tur chu thil hlawm khat, thendarh ni lo a nih hmel viau a ni.

2. Tin, Lunglei Bawrhsap hian Lawngleng pahnihah tlangval 10 a tirh na chhan pawh hi ngaihtuah chian chuan ruhro mai ni lo Ruang’ ngei la tur an nih vang a ni. Mi pakhat ruhrola tur chuan hmun hla leh ei tur harsa karah mi 10 lai a tirh a rinawm loh.

3.Pi Lalsangzuali sailo(RIP) lehkhabu ‘ Tlawm ve lo, Lalnu Ropuiliani’ phek 174/f ah khan “Ropuiliani kuang chu Ralvawng mipuiin Selesih lui kamah an lo hmuak a, mipui en theih turin Lianpawnga leh Zahnuka’n kuang chu an kar hawng a’ tiin a ziak a. Kuang an kar hawn thu hi chu Ralvawng leh Denlung upa deuhho leh Vandula thlahte pawhin an sawi thei fur. Ruhro bawm mai a nih chuan “Kuang’ han tihtur chi em ni dawn? Tin, ruhro ngei pawh chulo nise, Ralvawng khawlaia phum tur a nih si chuan daia lo kar hawn kha a tul tehchiamin a lang lo. An khuaa phum loh tur ni ta chu, zui ve thei lo nunau hmuh atan an karhawng ni zawkin a lang. An karhawnna hmun Selesih luikam hi Ralvawng khawhnuai, Denlung panna kawng peng a ni. Lungleia Ropuiliani chungchanga symposium kan neih tuma Ralvawng aiawha thusawitu khan he ta kuang an karhawn tum hian an mrkhur tawk lova, Lalnu Ropuiliani hnar leh banrek an tihkhem palh thu a sawi a. Ruhro chu nisela hnar leh banrek a neih a rinawm loh.

4. Tin, Pi Lalsangzuali Sailo lehkhabu phek 200-ah khan kumpinu sorkar chuan tawihthuai theih lohna hloin Ropuiliani ruang chu chulhin, a ruhte an la chhuak a tiin a ziak a. Hei hi report engmah hmuhtur a awm lo. Khang hunlaia Sap sipai hotute India rama awmte kha a tam zawkchu kristian an ni a, kristian mitthi sawngbawl dan bosalin ruhte an chiahfilh a.

5. Note on the South Lushai Hills Administration report for 1894-95, para 14-ah chuan ti hian ziak a ni: “A party of 10 Lushais came down to Chittagong and carried back Ropuiliani’s corpse. This was the first voluntary visit ever paid by Lushai party to Chittagong.

“Ruang sawi nana ‘Bones’ tihah khan kan hmin tlang lo a nih pawhin chiangkuang takin “Corpse’ tia ziahna a lo awm tho a; heng atangte leh a chunga point hrang hrang atangte khian Lalnu Ropuiliani chu Chittagong atang khan Ruhro ni lovin Ruang ngeia Mizorama lak chhoh a ni tih a chiang hle.

Lalnu Ropuiliani hi Denlungah ngei an phum:

Lal Vandula hi kum 1889 khan Denlungah a thi a, khanglaia lal ruang sawngbawl danin a kuang ur ni ngei turah ngaih a nih bakah, an thlahte thu inhlan chhawnah pawh kuang ur ngei a ni. Vandula thih atang chuan kumpinu sipai officer tereport-a a landan pawhin Denlungah hian Ropuiliani chu lalah a thu zui nghal a, Shakespear leh a hoten an man thleng (1893) khan Denlung lal a ni. Hemi hun chhung hian Denlung lal in kawtah chuan Vandula Lungdawh chu a awm ta tlat atang pawh hian Vandula chu Denlungah ngei phum a ni tih a hriat theih awm e. Tunah chuan a nupui Ropuilian hi Denlungah ngei an phum a ni tih tilang tur point hrang hrang I lo thlirho teh ang:

1. Sairuma S/o Lalthuama (Ropuiliani fa naupang ber) kha Lunglei Bawrhsapin 1924 khan Vandula thlahte leh an lalna chanchin a zawt a. Chuta a thusawi pakhat chu:‘’Ka pi Ropuiliani chu Chittagong-ah a thi a, a ruang chu sorkar-in an rawn thawn a, Vandula thlanah Denlungah an phum,” (He thuziak photo copy hi Pu Lalvuana Sailo lehkhabu ” Mizoram humhalhtu Lal Vandula leh Ropuiliani’ tih phek 246-247 ah khan hmuh theihin a awm)

2. Tom Herbert Lewin (Thangliana) Diary, 1896 a mi chu Mandalay chanchinbu pakhat Zosuankhang an tih chuan a tarlan danin, Mizo Lalnu Ropuiliani kuangah chuan Jail a a hman thin No leh a tan chanchin ziahna lehkhabu dah a ni. Hetiang tak hi Denlunga kan ruangruh hai chhuahah khan hmuh a ni.

3. Saihnuna (S/o Dotawna S/o Vandula) Rotlanga a lal lai hian a fanu Lalziki kum 1 mi chu thih ngamin a na a. Saihnuna hian a pi leh pu (Vandula te nupa) bula dah ngei a duh si a, a thi thuai dawna an hriat avangin kum 1920 khan Denlungah Lalziki chu paw phein, an kai ta chuk chuk tih Saihnuna fate la damte zawhfiah theih an la awm hlawm a.

Hei hian Ropuiliani chu Denlungah ngei dah a nihzia a tichiang hle.

4. Hrangphunga (S/o Vandula) tupa Maj. Saibuanga’n (s/o Thanzama, Thiltlang lal) an thlahtute chanchin a ziahah khan, Lal Vandula chu a kuangur ruhte Denlungah an phum a, a luruh erawh chu an phum tel ve loh thu a sawi a, a luruh leh Lalropuii leh a fate thenkhat luruh chu a khawmin Thiltlangah an phum thu a ziak a ni.

## Ralvawnga an ruhro hai chhuahah khan puitling pahnih ruh chikim, luruh pahnih telin hai chhuah a ni a, Vandula te nupa chu ni sela luruh pakhat chauh hmuh a rinawm.

5. Pu Thangthiauva (90) Pangzawl, a pa Taitea, Khawngbawk lal Sangtuala (s/oVanhnuaichhana)Khawchhiar thusawi a chinchiah danin, lal Sangtuala hova upa zawng zawngte Ropuiliani vuina Denlungah an tel vek thu leh, ruhro ni lova ruang ngeia an phum thu a sawi. Hemi tum hian Denlung khua chu a hnim viau thu a sawi tel.

6. Pi Zachhungi, Hnahthial Bazar D/o Zabova (Vandula khawnbawl upa leh pasaltha) kawmnaah khan a pain Ropuiliani chu Denlungah ngei phum a nih dan a hrilh thin thu a sawi. (Kawmna video lo en pawh in awm ang)

7. Ralvawng lam thusawitu te’n, “Ropuiliani ruangruh ni tur chuan Denlunga an haichuah kha 1895 ami daih tawh si kha a la lang tha lutukin, ruh ral pawh a la awm lova, a ni thei lo’ tin an sawi thin a. hemi chungchangah hian ruang, a pangngaia phum chu nise hmuh tur vak a awm tawh lo ngei ang. Amaherawhchu he Denlunga kan ruangruh haichhuah hi a chhip atanga a keler thlengin eng hlo emawa zut vek a tih a hriat a, thlan khur hai hawn atanga rei lo teah a a ruh inzawmkhawm pawh a tla darh ta vek a ni. Art & Culture atanga rawn endiktute khan he hlo hi engemaw zat an la a ni.

Denlungah ngei an phum a ni tih tilang chiang tur hian sawi tur a la tam hle a, mahse ngun taka ngaihtuahna hmang duh tan chuan, a chunga kan tarlan atang ringawt pawh khian a chiang tawk hle.

A tul dan azirin Thanhulha te nupa, Ralvawng lal, leh Ralvawng ngeia thi tate thlan bo tak daih dante kan la ziak leh ang. Thudang alai chuan, FB lama ziaktuin ‘Ropuiliani hi Chittagong atang khan ruhro ngein an rawn hawn tih hi Jail report-ah a chiang” tia a rawn ziah kha, he Jail report hi produce tur a awm em tih ka zawt duh a, he report hi thlan hai kum leh symposium lai pawh khan sawi rik a awm ngai lo.

Sunday, 2 July 2017

Aizawl veng hming vuah chhan

Aizawl Veng Hming Vuah Chhan:

🌎🌎🌹🌎🌎

Bawngkawn: He laiah hian kum 1917 lai khan sebawng nei Gurkha in hnih lek an awm a. An awmna kâwn chu sebawngpu awmna kâwn tih a ni a. Tûnah chuan Bawngkawn kan lo ti ta zâwk a ni.

Bungkawn: Khatla leh Maubawk inkâra awm a ni a. A kâwn lai taka bung awm chu hmingah chawiin Bungkawn hming an vuah a ni. Tûn hma chuan sipai ho nupui an awm țhin.

Bethlehem: He veng hi a tirin Veng hming mumal tak nei lo a ni a, Transport Veng, Thatvunga Veng, Pioner ho awmna a nih vang in Midum veng te pawh an ti thin a, Veng pa ho kal khawm in Veng hming mumal neih an duh tak avang in, veng chhung ah hriattirna an chhuah a, Krismass leng khawm na ah Pu Rozikpuia'n Pathian hnen atang ka dawn a nia, tun atang chuan BETHLEHEM VENG kan ni tawh e, a tia. Veng pa ho kal khawm chuan lungrual tak in an pawm ta a ni.

Chanmari: Tûn hma chuan sipaiho chân kahna (silai kahna) hmunpuia an hman a nih avângin, an sawn hnu pawhin, vai hming vuah Chanmari hming hi an la pu ta zêl a ni.

Chaltlang: Tûn hmaa he lai hmuna Châl (mau) a tam avângin a hming hi vuah a ni.

Chawnpui: He vêng hi Hmuia Veng tih a ni thîn a. A awm thar hovin mimal hming an duh ta lo va, Chawnpui kung khat chauh awm chu hmingah chawiin Chawnpui an vuah ta mai a ni. Tûnah chuan Chawnpui-ah hian Chawnpui hmuh tur a awm tawh lo.

Chhinga Veng: Bazar pheiah vai tlémtë chauh an awm laiin he lai ngawpui kâr ni thînah hian Chhinga leh mi tlémtë chauh an awm a. An zînga vengva ber hming chawiin Chhinga Veng hming a pu ta a ni. A hming pum chu Chhingrawnga a ni a, Hnamte a ni. Mizo zînga tawng rang bera sawi a ni a. Ui ngul lêr atangin a tla a, thaw vawih, thaw vawih, thaw vawih a ti hman a ni an ti thîn.

Chite Lui: Aizawl khawpui bul chhak lama lui luang a ni. Kulikawn thlang atanga lo luang luite pakhat chuan Mualpui tláng thut takah a fin a. A finna lai tui chu a al a, bullut (sava chi khat)-in an tlàn thîn a, bullut sih an vuah nghe nghe a ni. Chu tui al chu a nêp e, tiin a zuk fin lui chuan Chite lui hming a put phah mai a ni.

Durtlang: Tûn hma chuan ngawpuiin a khuh vek a, ruah a sûr duhin khua a dur reng thîn a. Khua a dur reng e tiin Durtlang hming a pu ta a ni. Chu’ng hun lai chuan he tláng hi ramhuai leh phung tamna ber niin an sawi thîn.

Dinthar: A hming hmasa chu Keltawlh Veng a ni. Chu hming chu duh lovin vêng zau zâwk an siam tâk vângin, kan din thar e tiin Dinthar Veng an vuah ta zâwk a ni.

Electric Veng: Tûn hma chuan he laiah hian Tuitu a hrâm thîn avângin Tuitu Veng vuah a ni. Electric khâwlpui bunna hmun a nih tâk avângin a hming chawiin Electric Veng an ti ta a ni.

Kulikawn: Tûn hma chuan sipai te, sap te leh midang te puakphur tur apiang chu he laiah hian an innghâkkhâwm thîn a. Kuli ho innghahkhâwmna kâwn tiin a hmingah Kulikawn an vuah ta a ni.

Khatla: Gurkha tawng a ni a, kâwn emaw, ruam emaw an tihna mai a ni. Sipai kâwnghrèn nawhtlêtna hrui thûr he lai hmuna mi an lâk thin chu ‘khawia mi nge?’ tia an zawhin ‘khat tla’ khu mi kâwna mi khu,’ an ti thîn a, keini’n Khatla kan lo ti ta a ni.

Laipuitlang: Kumpinu sawrkarin Mizoram khawpuia Aizawl a hman tan lai khan mite’n Pathianni an hriat theih nan tiin Col. Lock Manding sapin Pathianni apiangin he tlángah hian laipui a han kâp thîn a. Kristian an lo awm hnu chuan a lo remchâng hle a. Kanghmun khua leh Sateek khua te pawhin an lo hre phâk a. Mizovin laipui an kahna tláng tiin Laipuitlang an lo vuah ta a ni.

Luangmual: Hmán laiin a mual hi luang hmunpui a ni a; a mual pumpuia luang awm chu Luangmual tiin hmingah a put phah a ni.

Maubawk: Aizawl tlâk lamah khuan tûn hma chuan mi tlémtëin bâwk an khawh a; an bâwk chu a chungah mau hnah an chih theuh va, chu vângin chu bâwk chu Maubawk hming an vuah.

Mission Veng: Tûn hma chuan Hriang thing a tam avângin Hriangmual an ti thîn. Zosap hmasa Saphluia kha a lo awm a, Sapthara’n a rawn fin leh a. Missionary awmna hmun a nih tâk avângin Mission Veng vuah a ni ta a. Veng lai, Dawrkai Veng leh Laltawnga Veng tiin hmun thumah an then a. Tûnah chuan a lo zau ta a. Laltawnga Veng tih chu Vengthlang (Mission Vengthlang) tih a lo ni ta zâwk a ni.

Macdonald Hill: Tûn hma chuan Thingpui huan tlang tih a ni thîn. He lai hmunah hian Aizawl leh a chhehvêla thingpui awmte chu an phun khâwm a, sipaiin an awmchilh a, an rin pui ber pakhat a ni. Kum 1930 khan Mizo chowkider pawh he huan enkawltu-ah an dah nghe nghe. Kumpinu sawrkar hnuaia bawrhsap hnuhnung ber Macdonald-a’n High School hmun atan he lai hi a pêk avângin a petu hming chawiin Macdonald Hill an vuah ta a ni. Tin, he lai hmun hi missionary hmasa berte Pu Buanga leh Sap Upa te lo awmna a ni.

Ramhlun: He vêng hi a hming phuahtuin hlaa ‘Aw ramhlun, ka ram ropui..’ tih atanga a phuah niin a lang.

Republic Veng: Lunglei Jeep road laih zawh hnua a chunga lamlian kal hi bawrhsap Barkataki hova laih tlang niin a kawng hmingah Republic Avenue vuah a ni a. Republic tih chu a vêngin hmingah a pu ta a ni.

Rangvamual: Aizawl chhehvêla rangva in awm hmasak berna a nih avângin a mual chuan Rangvamual hming a pu ta a ni. Vai chuan Paila Camp an ti thîn. Kum 1890-a Aizawl-ah fort (kulh) an siam hmain he Paila Camp hi awm tawhin an hria.

Saron Veng: He hming hi rambuai hnua an vuah thar a ni. Police Veng (tûn hnua Armed Veng kan tih hi a nih hmêl) leh Mirawng veng an kaikawp a, Saron Veng an vuah ta a ni. Hla thu-a ‘Isua sarawn pâr mawi vul lai a chul lo’ tiha sarawn hi an vuah chhan niin an sawi.

Tanhril: Tûn hmaa Palian lal nunräwng tak Tanhrila khua a nih avângin a hming chawiin ‘Tanhril’ an vuah hlen ta a ni.

Tlangnuam: A hming hmasa chu Lalchhinga (Lal Singh Thapa) Veng a ni. Hetah hian nula pakhat tlangval lêm thiam tak a awm a, a tláng a nuam fawm bawk a; tlangvalin nuam an ti a, a tláng chuan Tlangnuam hming a put phah ta hial a ni an ti.

Thakthing Veng: Aizawl-a vêng upa ber pâwl a ni. Rahsi leh Babuho, DC pisa chhuah lam, Venghlui ti-a an vuah tâk (Rahsi Veng) atanga an insuanin Thakthing tlángah hian an awm a; an awmna vêng chu Rahsi Veng tih a ni ta zâwk a. Thakthing Venga awm hmasa, kamding ni lo chu a hnuaiah an hnawt thla a, Rahsi Venghnuai an vuah a. Mahse, hun a lo rei a, rahsi thuneihna a lo dal ta deuh va, Thakthing Veng tih chu a lo lâr leh ta zâwk a ni.

Tuikual: A vêng thut lui chu Tuikual lui a nih avângin hmingah a pu mai a ni. Indopui pahnihna hma chuan ngawpui a la ni.

Venghlui: He hmun hi Rahsi lo awmna hmasa ber a ni. Mahse, Rahsi ho chu Thakthing lamah an sawn phei tâk avângin Rahsi Venghlui tiin an sawi ta a. Tûnah chuan Rahsi bànin Venghlui kan ti ta a ni.

Venghnuai: Thakthing Veng hnuaiah a awm. Rahsi ho Thakthing Venga an awm laiin, kamding lo an hnawhthlâk ho awmna a nih vângin Rahsi Venghnuai an vuah a. Tûnah chuan Venghnuai ti-a sawi a ni ta a ni.

Zemabawk: A hming hmasa chu Seling a ni. Se pûl phûm a tam avângin Seling hi vuah a ni. Darlawng tláng Seling-ah an pêm zawh hnuin Zema hovin melveng in tlémtë an awm a, bâwk tiin an invuah a. An hotu chu Zema a nih avângin Zema bâwk tiin an sawi kher thîn a, Zemabawk tih hming hi a lo pu hlen ta a ni. Zema hi palian tak, thau tak a ni. Zanlawn-ah a pêmthla a, kum 1940 vêl pawh khan a la dam.

Zarkawt: He lai kâwn hi Vaki liam kâwn a nih avângin Ki len an zâr thîn a, Zarkawn an ti thîn. Tûnah chuan ‘Zarkawt’ tih a lo ni ta a ni.

Thulâkna: Tobul by K. Zawla.
C.p.

Sunday, 14 May 2017

PIPUTE SERH LEH SANG - a compile tu ka hre mai lo

PI-PU-TE SERH LEH SANG

1. Thang awk ru suh, sakuh awk ruk phei chu sakei sehna.

2. Tlubing te, keptuam te leh rul ke te hi hmuh thiang lo a ni.

3. Sakei ek zuk leh van ekkhum chu chawplehchilhin a pawi.

4. Thenawm emaw, mangang thawm reng reng hria chhan ngam lo chuan pawnfen feng nghal rawh se!

5. Nunau tithlaphang zawnga tualchhunga che mi chu a chi thlah tam hmain thah nghal tlak a ni.

6. Thil hmingthang tidanglamtuten thlahlei an vei ngai lo.

7. Hreipui, tuthlawh leh puan ruk chu mahni thlan laih nan leh ruang tuam nan hman a tul duh hle.

8. Luipui tlak dawna pa kuk ruih ruih leh, hmeichhe hriat atana pa aw thian kuk kuk chu pa rawn tlak an tling ngai lo.

9. Khawtlang awm ni serh loh hi vanni salna a ni duh.

10. Lasi thang hi sah chhiat zel tur a ni, awh palh a hlauhawm.

11. Pumah hmeichhia lal tur, tuikhurah mipa; mipain lo vat se, hmeichhiain thlai chi thlak rawh se.

12. Sa beihnaa thiante chhan ngam lo chuan pawnfen feng rawh se.

13. Phir pianghlim ennaah, a va rapthlak em tih zawk tur a ni.

14. Ram mi tawk apiangin maucheh siam zel tur.

15. Samawngping kawmthlangte pek tur, kawmthlang nei lo chuan kawmchhakte pek tur.

16. Pal sawn chin hi mi duham, mi thawveng rei lo tur hna a ni; kawngpui pin phui lek phei chu a thiang lo.

17. Nupui fanau riltama thih tep tawh a, chhek in buh ru ngam lo chu pa tling lo an ni.

18.Sawntlungah hma an phel ngai lo; sakeiin a seh duh.

19. Thing zung tuah suh, hnute a pan duh.

20. Mahni lo hlui chiah theh khatnaah an nei ngai lo, "Ka ar bo a lo hawng leh ta," a ti a, min talh mai.

21. Ramvahnaah naupang an hnuhnung ngai lo, laikingin chil a chhak duh.

22. Saiin a tluangah thing a kham chuan chhui tawh loh tur.

23. Sakei aih niin la lamin deh loh tur.

24. Nu leh nu insual pain thelh loh tur.

25. Vapual, kawlhawk leh vahai bu lak chuan thinghar hnutchhiah tur.

26. Khaw chhunga muvanlai nupa inthen, chhim leh hmar pan kher hi, nupa tang thenna emaw, lenglai thihna emaw a thleng duh.

27. Kawng kham zawnga Thingkhawsa tlu hi lenglai thihna.

28. Sakeiin sa awk a lak chuan chhuh loh tur.

29. Mi zawnna hlang chema phelh loh tur.

30. Vapual, kawlhawk, vahai pa no chawm la, nupa tang thenna.

31. Innei turte inah ruang chhuak sela, inthulh tur, hun dangah thar thawh leh tur.

32. Balhla vuiin a neitute khumpui a kawh chuan ruang a chhuak thin.

33. Phunchawng phun chu khuangrual a nihin a phuntu a thi mai thin.

34. Sakei, a hnu a rul chuk chuan kir san tur, vanduai a hauhawm.

35. Naupai laiin a pain hengte hi a thawk tur a ni lo :- Ranpui talh, rul thah, hlang zawn, vawk kuang suih, thlengpui leh thutthleng tuk; nau piangin , "Kutchuk" a nei duh.

36. Naupaiin luipui a kan chuan luipui huaiin nau kha a lo hmu a, a tla mai thin.

37. Mi in aia pawng bikin in sa suh, "Mi anchhia zawng zawng dawn ka huam e," tihna a ni a, a thu neitu ber an thi duh.

38. Kawn hnawhin in sa suh, Ramhuai liamna a ni; sak rawttu emaw, a satu emaw an thi duh.

39. Kawt lama in sak zawm sei chu thihna a ni.

40. In sak thatin chenna lai sak hnan lovin thiat rawh; van ni an sal duh.
41. Vantlang kawng hnawh emaw, tihdanglam emaw a thiang lo' ruang a chhuak duh.

81. Mihring leh ranpui nghaisatu chuan thlahlei a vei ngai lo; thlahte thlengin an riral duh.

42. Thlan laihna hmanraw thir tuai thar leh loh an chhungkua ten hman mai loh tur. Thlan laitute pawhin a neituten tui an lum sak a, buhfai tlem an thlakah kut an sil kher tur a ni.

43. Nula leh tlangval, khaw danga tlan dun turin, an kal lohna tur lam kawtchhuahah chhawl an zut thla hmasa tur a ni; chumi hnuah an kalna lam turah an kal vang vang tur a ni, an chhawl zut thlak kha sakeiin a chhiar ang a, a chhiar zawh hmain an kalna tur khua chu an thleng hman ang a, an him tawh ang; sunhlu hnah an zut kher thin. (Hemi an chinna chhan chu, hman laiin Nula leh Tlangval tlan dun sakeiin a lo seh vang a ni.)

44. Kawmchar lam sumhmuna hman leh a thiang lo, ruang a chhuak duh, "Tlunglet" an vuah.